Sưng nướu răng là bệnh gì, nguyên nhân và khi nào cần đi khám

Sưng nướu răng là tình trạng mô nướu quanh chân răng bị viêm, khiến nướu đỏ, phù nề, đau khi chạm và dễ chảy máu khi chải răng. Nguyên nhân thường gặp nhất là mảng bám và cao răng gây viêm nướu, nhưng sưng nướu cũng có thể là dấu hiệu của áp xe răng, viêm lợi trùm do răng khôn hoặc phản ứng với thuốc, nội tiết.

Điều khiến nhiều người lúng túng là cùng một biểu hiện “sưng lợi” nhưng mức độ nguy hiểm khác nhau rất xa: có trường hợp chỉ cần chải răng đúng cách vài ngày là đỡ, có trường hợp đã có mủ và cần nha sĩ dẫn lưu sớm. Bài viết giúp bạn đọc triệu chứng theo vị trí và đặc điểm của vùng sưng, hiểu nguyên nhân có thể đứng sau, biết cách xử trí an toàn tại nhà và nhận ra dấu hiệu cần đi khám ngay.

Sưng nướu răng là gì

Nướu khỏe mạnh có màu hồng nhạt, săn chắc, ôm sát cổ răng và không chảy máu khi chải. Khi bị sưng nướu răng, nướu chuyển sang đỏ hoặc đỏ sẫm, mềm, phồng lên, có thể đau âm ỉ hoặc đau nhói và chảy máu khi đánh răng, ăn đồ cứng.

Về mặt chuyên môn, sưng nướu là biểu hiện của phản ứng viêm ở mô nướu, chứ không phải một bệnh riêng biệt. Theo Viện Nghiên cứu Nha khoa và Sọ mặt Quốc gia Hoa Kỳ (NIDCR), giai đoạn đầu của bệnh nướu thường biểu hiện bằng nướu sưng, đỏ và chảy máu; nếu không điều trị, viêm có thể lan xuống xương đỡ răng, làm răng lung lay. Trong dân gian, tình trạng này còn được gọi là sưng lợi hoặc sưng mộng răng.

Đi kèm vùng nướu sưng, người bệnh có thể gặp thêm một số dấu hiệu sau:

• Chảy máu chân răng khi chải răng, dùng chỉ nha khoa hoặc cắn đồ cứng;
• Hơi thở có mùi, vị khó chịu trong miệng;
• Nướu tụt khỏi cổ răng, răng trông dài hơn;
• Ê buốt hoặc đau khi nhai ở vùng răng liên quan;
• Có mủ rỉ ra ở viền nướu hoặc một khối sưng mềm trên nướu.

Những dấu hiệu đi kèm này chính là manh mối quan trọng để phân biệt nguyên nhân, như phần tiếp theo sẽ phân tích.

Nguyên nhân sưng nướu răng thường gặp

Phần lớn trường hợp sưng nướu bắt nguồn từ mảng bám vi khuẩn tích tụ quanh cổ răng. Ngoài ra, áp xe răng, răng khôn mọc lệch, khí cụ nha khoa, thay đổi nội tiết, một số thuốc và thói quen chải răng sai cũng có thể làm nướu sưng đau.

Viêm nướu và viêm nha chu do mảng bám, cao răng

Mảng bám là lớp màng vi khuẩn bám lên răng mỗi ngày. Nếu không được làm sạch, mảng bám cứng lại thành cao răng và liên tục kích thích nướu gây viêm. Hướng dẫn về bệnh nướu của NHS xác định mảng bám tích tụ là nguyên nhân gây bệnh nướu, với biểu hiện điển hình là nướu sưng, đỏ, đau và chảy máu khi chải răng.

Ở giai đoạn viêm nướu, tổn thương còn giới hạn ở mô nướu và có thể hồi phục khi vệ sinh đúng cách, lấy cao răng. Khi tiến triển thành viêm nha chu, viêm lan xuống dây chằng và xương ổ răng, tạo túi nha chu sâu, nướu tụt và răng lung lay. Lúc này cần điều trị chuyên sâu như làm sạch dưới nướu, xử lý túi nha chu tại cơ sở nha khoa.

Áp xe răng gây sưng nướu có mủ

Sưng nướu có mủ thường là dấu hiệu của áp xe, tức ổ nhiễm trùng chứa mủ. Áp xe có thể xuất phát từ chóp chân răng khi răng sâu đã chết tủy (áp xe quanh chóp), hoặc từ túi nha chu sâu (áp xe nha chu). Người bệnh thường thấy một khối sưng mềm trên nướu, đau nhức dữ dội, có thể kèm sốt, sưng má.

Trang thông tin về áp xe răng của NHS khẳng định áp xe răng không tự khỏi. Nha sĩ thường dẫn lưu mủ dưới gây tê, sau đó điều trị nguyên nhân bằng điều trị tủy hoặc nhổ răng, và chỉ kê kháng sinh khi cần.

Viêm lợi trùm do răng khôn mọc lệch

Khi răng khôn mọc chưa hết, phần nướu phủ trên mặt răng (lợi trùm) tạo khe giắt thức ăn, dễ viêm và sưng đau. Đây là nguyên nhân rất thường gặp của tình trạng sưng nướu răng trong cùng hàm dưới, có thể kèm đau khi nuốt, khó há miệng. Tùy hướng mọc và mức độ viêm, bác sĩ sẽ xử lý viêm, cắt lợi trùm hoặc chỉ định nhổ răng khôn.

Nguyên nhân khác ít được chú ý

Bên cạnh các bệnh lý răng miệng, nướu cũng có thể sưng vì những yếu tố toàn thân hoặc thói quen. Theo MedlinePlus của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ và NIDCR, các nguyên nhân này gồm:

• Thay đổi nội tiết khi mang thai, dậy thì;
• Bệnh toàn thân như tiểu đường, suy giảm miễn dịch, và thói quen hút thuốc lá;
• Tác dụng phụ của một số thuốc;
• Răng giả, khí cụ chỉnh nha không vừa khít hoặc khó vệ sinh;
• Nhạy cảm với kem đánh răng, nước súc miệng;
• Thiếu dinh dưỡng, đặc biệt thiếu vitamin C;
• Thức ăn như vỏ bắp rang, xương cá mắc kẹt dưới nướu, hoặc chải răng quá mạnh bằng bàn chải cứng.

Với nhóm nguyên nhân do thuốc hoặc bệnh toàn thân, người bệnh không nên tự ngừng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ điều trị.

Đọc triệu chứng sưng nướu răng theo vị trí và đặc điểm

Vị trí vùng sưng và các dấu hiệu đi kèm giúp khoanh vùng nguyên nhân khá rõ: sưng lan tỏa nhiều răng thường do viêm nướu, sưng khu trú một chỗ có mủ thường do áp xe, còn sưng trong cùng hàm dưới ở người trẻ thường liên quan răng khôn. Dù vậy, chẩn đoán chính xác vẫn cần nha sĩ khám và chụp phim khi cần.

Bảng sau tổng hợp các tình huống chúng tôi thường gặp khi thăm khám, kèm mức độ ưu tiên đi khám để bạn tham khảo:

Bảng mang tính định hướng, không thay thế chẩn đoán. Một vùng sưng nhỏ không đau vẫn có thể là ổ nhiễm trùng mạn tính, vì vậy tình trạng kéo dài hoặc tái đi tái lại luôn cần được kiểm tra.

Sưng nướu răng có tự hết không

Sưng nướu do viêm nướu nhẹ có thể giảm dần khi bạn chải răng đúng cách, làm sạch kẽ răng và loại bỏ tác nhân kích thích, nhưng cao răng đã bám thì không tự mất đi mà cần nha sĩ lấy. Sưng nướu có mủ do áp xe không tự khỏi và cần được điều trị.

Theo NIDCR, bệnh nướu giai đoạn sớm có thể hồi phục nhờ đánh răng và dùng chỉ nha khoa hằng ngày. MedlinePlus khuyến nghị liên hệ bác sĩ nếu thay đổi ở nướu kéo dài hơn 2 tuần. Trong thực tế khám tại Nha Khoa Sài Gòn, nhiều người bệnh thấy nướu “xẹp” sau vài ngày uống thuốc giảm đau và nghĩ đã khỏi, trong khi nguyên nhân như cao răng dưới nướu hay răng sâu chết tủy vẫn còn, khiến vùng sưng tái phát và lần sau nặng hơn.

Vì vậy, thời gian khỏi phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân và việc điều trị đúng nguyên nhân, không có một mốc chung cho mọi trường hợp.

Cách xử trí sưng nướu răng tại nhà an toàn

Các biện pháp tại nhà chỉ giúp giảm khó chịu và hỗ trợ khi viêm nướu còn nhẹ, không thay thế việc điều trị nguyên nhân. Mục tiêu là giữ vùng nướu sạch, giảm kích thích và theo dõi diễn tiến trong lúc chờ khám.

Trong lúc chờ đến lịch khám, bạn có thể áp dụng những biện pháp được các hướng dẫn y khoa uy tín khuyến nghị:

• Chải răng nhẹ nhàng nhưng kỹ: dùng bàn chải lông mềm, kem đánh răng có fluoride, chải hai lần mỗi ngày, kể cả vùng đang chảy máu, vì bỏ chải sẽ làm mảng bám tích tụ thêm;
• Làm sạch kẽ răng: dùng chỉ nha khoa hoặc bàn chải kẽ nhẹ tay, không dùng tăm xỉa mạnh vào vùng nướu sưng;
• Súc miệng nước muối ấm: pha khoảng nửa thìa cà phê muối vào một cốc nước ấm, súc rồi nhổ ra; không áp dụng cho trẻ nhỏ chưa biết nhổ;
• Chườm lạnh bên ngoài má: bọc đá trong khăn, chườm ngoài má vùng sưng từng đợt ngắn, không đặt đá trực tiếp lên nướu;
• Ăn món mềm, nguội vừa: tránh đồ quá nóng, quá lạnh, cay, chua và đồ ăn có vụn cứng dễ mắc vào nướu;
• Thuốc giảm đau không kê đơn: paracetamol hoặc ibuprofen có thể giúp giảm đau tạm thời nếu dùng đúng liều trên hướng dẫn sử dụng hoặc theo tư vấn của dược sĩ; trẻ dưới 16 tuổi không dùng aspirin.

Người đang mang thai, có bệnh dạ dày, bệnh thận, đang dùng thuốc chống đông hoặc có bệnh nền nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thuốc. Thông tin về các nhóm thuốc thường được kê và chế độ ăn khi nướu sưng được trình bày chi tiết hơn trong bài sưng mộng răng nêu ở trên.

Những sai lầm khiến sưng nướu nặng hơn

Bên cạnh việc nên làm, có một số thói quen tự xử lý mà chúng tôi thường gặp ở người bệnh đến khám muộn, và chúng có thể làm tình trạng xấu đi:

• Tự chích, nặn mủ: dễ làm nhiễm trùng lan rộng và tổn thương mô nướu; mủ cần được nha sĩ dẫn lưu trong điều kiện vô khuẩn;
• Tự mua kháng sinh uống: kháng sinh không xử lý được cao răng hay ổ áp xe chưa dẫn lưu, dùng sai còn làm tăng nguy cơ kháng thuốc;
• Đắp tỏi, gừng, chanh, muối hột trực tiếp lên nướu: có thể gây rát, bỏng niêm mạc đang viêm;
• Ngừng chải răng vì sợ chảy máu: khiến mảng bám tích tụ nhiều hơn và vòng xoắn viêm kéo dài;
• Chỉ uống thuốc giảm đau rồi bỏ qua: che triệu chứng trong khi nguyên nhân vẫn tiến triển.

Nếu sau khoảng hai ngày tự chăm sóc mà vùng sưng không giảm, hoặc đau tăng lên, bạn nên đặt lịch khám thay vì tiếp tục thử thêm mẹo khác.

Khi nào sưng nướu răng cần đi khám ngay

Sưng nướu có mủ, đau dữ dội, răng lung lay, sưng lan ra má hoặc kèm sốt là những dấu hiệu cần đến nha sĩ sớm. Sưng lan quanh mắt, xuống cổ, khó thở, khó nuốt hoặc khó há miệng là tình huống cấp cứu, cần đến cơ sở y tế ngay.

Theo NHS, bạn nên đặt lịch khám nha khoa khẩn khi gặp một trong các dấu hiệu sau:

• Nướu rất đau và sưng, hoặc có khối sưng chứa mủ;
• Răng lung lay hoặc như sắp rụng;
• Sưng mặt, sưng hàm, sưng hạch ở cổ hoặc sốt cao;
• Có vết loét, mảng đỏ hoặc khối u trong miệng không rõ nguyên nhân;
• Vùng sưng kéo dài, tái phát nhiều lần dù đã vệ sinh đúng cách.

Với tình huống cấp cứu như khó thở, khó nói, khó nuốt, sưng nhiều trong miệng, sưng hoặc đau quanh mắt, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay, không tự lái xe.

Điều trị sưng nướu răng tại phòng khám

Điều trị sưng nướu tập trung vào nguyên nhân: lấy cao răng và hướng dẫn vệ sinh với viêm nướu, làm sạch sâu dưới nướu với viêm nha chu, dẫn lưu mủ và điều trị tủy hoặc nhổ răng với áp xe, xử lý lợi trùm hoặc nhổ răng khôn khi mọc lệch.

Tại Nha Khoa Sài Gòn, quy trình khám sưng nướu thường gồm hỏi tiền sử, khám lâm sàng vùng sưng và độ lung lay răng, đo túi nha chu, chụp phim khi cần để xác định nguyên nhân, sau đó bác sĩ giải thích hướng điều trị phù hợp với từng người. Bảng sau tóm tắt các phương pháp thường áp dụng:

Với viêm nha chu, người bệnh có thể tìm hiểu thêm về điều trị bệnh lý nha chu tại phòng khám; với áp xe do tủy, bài chữa tủy răng có đau không giải đáp những lo lắng thường gặp trước khi điều trị. Mỗi chỉ định đều phụ thuộc kết quả thăm khám trực tiếp và tình trạng sức khỏe chung của người bệnh.

Nha Khoa Sài Gòn Cơ sở 1: 172 Nguyễn Tri Phương, phường An Đông, TP.HCM Cơ sở 2: 397 Nguyễn Kiệm, phường Đức Nhuận, TP.HCM Hotline: 090 971 1068 | 0904 008 079 Giờ làm việc: 8h00 đến 19h00

Cách phòng ngừa sưng nướu tái phát

Phòng ngừa sưng nướu chủ yếu là kiểm soát mảng bám mỗi ngày và lấy cao răng định kỳ. Khi nướu được giữ sạch, phần lớn trường hợp viêm nướu do mảng bám có thể hạn chế tái phát.

Từ khuyến nghị của NIDCR và kinh nghiệm theo dõi người bệnh sau điều trị, có những thói quen giúp nướu ổn định lâu dài:

• Chải răng hai lần mỗi ngày bằng kem có fluoride, chú ý vùng tiếp giáp răng và nướu;
• Làm sạch kẽ răng mỗi ngày bằng chỉ nha khoa, bàn chải kẽ hoặc máy tăm nước;
• Khám răng và lấy cao răng định kỳ theo lịch bác sĩ hẹn;
• Bỏ thuốc lá, hạn chế đồ ngọt và đồ uống có đường;
• Kiểm soát tốt bệnh nền như tiểu đường; phụ nữ mang thai nên khám nha khoa trong thai kỳ.

Những thói quen này cũng là nền tảng vệ sinh răng miệng giúp giảm nguy cơ sâu răng, hôi miệng và các bệnh lý khác.

Kết luận

Sưng nướu răng là dấu hiệu nướu đang bị viêm, với nguyên nhân phổ biến nhất là mảng bám và cao răng, nhưng cũng có thể là áp xe, viêm lợi trùm răng khôn hoặc liên quan nội tiết, thuốc. Vị trí vùng sưng, có mủ hay không và các dấu hiệu đi kèm giúp bạn đánh giá mức độ ưu tiên đi khám; các biện pháp tại nhà chỉ hỗ trợ tạm thời, không thay thế điều trị nguyên nhân.

Nếu nướu sưng kéo dài, tái phát, có mủ hoặc kèm sốt, bạn nên đặt lịch khám tại Nha Khoa Sài Gòn qua hotline 090 971 1068 hoặc 0904 008 079 để bác sĩ xác định đúng nguyên nhân và tư vấn hướng điều trị phù hợp với tình trạng của bạn.

Câu hỏi thường gặp về sưng nướu răng

Sưng nướu răng trong cùng hàm dưới là bị gì?

Nguyên nhân thường gặp nhất là viêm lợi trùm do răng khôn hàm dưới mọc lệch hoặc chưa mọc hết. Ngoài ra, áp xe ở răng hàm lớn hoặc viêm nha chu cũng có thể gây sưng vùng này. Nếu kèm khó há miệng, đau khi nuốt hoặc sốt, bạn nên đi khám sớm.

Sưng nướu răng trong cùng hàm trên có nguy hiểm không?

Vùng này cũng thường liên quan răng khôn hàm trên, viêm nướu do khó vệ sinh hoặc áp xe răng hàm. Phần lớn trường hợp không nguy hiểm nếu được xử lý sớm, nhưng sưng kèm đau lan lên má, mắt hoặc sốt cần được thăm khám ngay.

Sưng nướu răng uống thuốc gì?

Thuốc giảm đau không kê đơn như paracetamol hoặc ibuprofen có thể giúp giảm đau tạm thời nếu dùng đúng hướng dẫn. Kháng sinh chỉ nên dùng khi bác sĩ chỉ định sau thăm khám, vì nhiều trường hợp sưng nướu cần lấy cao răng hoặc dẫn lưu mủ mới xử lý được nguyên nhân.

Sưng nướu răng bao lâu thì khỏi?

Thời gian khỏi tùy nguyên nhân. Viêm nướu nhẹ có thể cải thiện sau khi lấy cao răng và vệ sinh đúng cách, còn áp xe hay viêm nha chu cần điều trị chuyên sâu và tái khám. Nếu thay đổi ở nướu kéo dài hơn 2 tuần, bạn nên đi khám.

Bà bầu bị sưng nướu răng có sao không?

Thay đổi nội tiết khi mang thai khiến nướu dễ sưng, chảy máu hơn. Phụ nữ mang thai vẫn nên khám nha khoa, thông báo rõ tuổi thai để bác sĩ lựa chọn phương pháp và thuốc phù hợp, không tự dùng thuốc.