Viêm nướu (viêm lợi) là tình trạng mô nướu quanh chân răng bị viêm do mảng bám vi khuẩn và vôi răng tích tụ, khiến nướu sưng đỏ, mềm và dễ chảy máu khi chải răng. Đây là giai đoạn sớm nhất của bệnh nha chu và có thể hồi phục nếu được làm sạch vôi răng và vệ sinh răng miệng đúng cách.
Điều đáng lo là viêm nướu thường không đau hoặc chỉ đau nhẹ, nên nhiều người bỏ qua cho đến khi nướu tụt, răng lung lay. Bài viết giúp bạn nhận biết dấu hiệu viêm nướu qua hình ảnh và triệu chứng, hiểu nguyên nhân, phân biệt với viêm nha chu, biết cách chữa viêm nướu tại nha khoa và tại nhà, cùng thời gian hồi phục, chế độ ăn và những lưu ý khi dùng thuốc.
Viêm nướu là gì
Đây là phản ứng viêm của mô nướu trước mảng bám vi khuẩn bám ở cổ răng và viền nướu. Theo MedlinePlus của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ, viêm nướu là dạng sớm của bệnh nha chu, gây kích ứng, sưng và đau nướu khi mảng bám không được loại bỏ và cứng lại thành vôi răng.
Ở giai đoạn này, tổn thương mới giới hạn ở phần mô mềm, chưa ảnh hưởng tới dây chằng và xương giữ răng. Đây là lý do giai đoạn này được xem là “cửa sổ vàng”: điều trị đúng lúc, nướu có thể trở lại hồng, săn chắc như ban đầu.
Viêm nướu và viêm nha chu khác nhau thế nào
Viêm nướu chỉ ảnh hưởng mô nướu và có thể hồi phục hoàn toàn khi loại bỏ nguyên nhân. Viêm nha chu là giai đoạn nặng hơn, khi viêm lan xuống dây chằng và xương ổ răng, gây tiêu xương không tự phục hồi. Bảng sau tóm tắt các điểm khác biệt chính:
| Tiêu chí | Viêm nướu | Viêm nha chu |
| Phạm vi tổn thương | Chỉ mô nướu | Nướu, dây chằng, xương ổ răng |
| Túi nha chu | Không có túi sâu (có thể có túi giả do nướu sưng) | Túi nha chu sâu, bác sĩ đo được bằng cây thăm dò |
| Tụt nướu, lung lay răng | Thường không | Có thể tụt nướu, răng lung lay, thưa dần |
| Khả năng hồi phục | Hồi phục được khi làm sạch, vệ sinh tốt | Tổn thương xương không tự hồi phục, chỉ kiểm soát được |
| Điều trị chính | Lấy cao răng, hướng dẫn vệ sinh | Làm sạch sâu dưới nướu, có thể phẫu thuật nha chu |
Ranh giới giữa hai giai đoạn không nhìn thấy bằng mắt thường, vì vậy chỉ bác sĩ khám, đo túi nha chu và chụp phim khi cần mới xác định chính xác. Nếu đã chuyển sang viêm nha chu, bạn có thể tìm hiểu các bước điều trị viêm nha chu để biết lộ trình phía trước.
Dấu hiệu viêm nướu răng thường gặp
Dấu hiệu điển hình là nướu sưng đỏ, mềm, bóng, chảy máu khi chải răng hoặc dùng chỉ nha khoa, kèm hơi thở có mùi. Bệnh thường không đau hoặc chỉ đau nhẹ, nên chảy máu chân răng thường là dấu hiệu đầu tiên người bệnh nhận ra.
Theo MedlinePlus và NIDCR, các biểu hiện có thể gồm:
- Nướu sưng đỏ: viền nướu chuyển từ hồng nhạt sang đỏ sẫm hoặc đỏ tím, phồng lên, mất đường viền săn chắc ôm sát cổ răng;
- Viêm nướu chảy máu: chảy máu khi đánh răng, dùng chỉ nha khoa, ăn đồ cứng, có khi tự chảy máu nhẹ;
- Nướu mềm, bóng: bề mặt nướu láng bóng, mất các chấm lấm tấm tự nhiên, ấn vào thấy mềm;
- Hôi miệng: hơi thở có mùi khó chịu kéo dài dù đã chải răng;
- Đau nhẹ hoặc ê: cảm giác vướng, đau âm ỉ khi chạm hoặc nhai, nhưng nhiều người hoàn toàn không đau.
Hình ảnh viêm nướu răng như thế nào
Khi soi gương, nướu khỏe mạnh có màu hồng nhạt, viền nướu mỏng, nhọn ở kẽ răng như hình vỏ sò và bám chắc vào răng. Nướu bị viêm thì đỏ hơn hẳn ở phần viền sát cổ răng, các gai nướu ở kẽ răng tròn, phồng như bị phù, thường thấy kèm vôi răng vàng hoặc nâu ở mặt trong răng cửa hàm dưới.
Bạn có thể tự quan sát dưới ánh sáng tốt: so màu nướu ở vùng răng sạch với vùng nhiều vôi, dùng đầu ngón tay sạch ấn nhẹ lên viền nướu. Nếu nướu đỏ, mềm và rỉ máu khi chải nhẹ, khả năng cao bạn đang bị viêm lợi và nên đi khám.
Nguyên nhân viêm nướu
Nguyên nhân trực tiếp là mảng bám vi khuẩn tích tụ ở cổ răng và viền nướu. Mảng bám không được làm sạch sẽ cứng lại thành vôi răng, liên tục kích thích nướu gây viêm. Nhiều yếu tố khác làm tăng nguy cơ hoặc khiến bệnh nặng hơn.
Theo MedlinePlus và NIDCR, các yếu tố làm tăng nguy cơ gồm:
- Vệ sinh răng miệng chưa đúng cách, không làm sạch kẽ răng;
- Hút thuốc lá, yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh nướu và làm vết thương lành chậm;
- Thay đổi nội tiết khi dậy thì, mang thai;
- Đái tháo đường kiểm soát kém và các bệnh làm suy giảm miễn dịch;
- Răng mọc lệch, chen chúc khó vệ sinh, miếng trám sần, mão răng hở, hàm giả không vừa, đang niềng răng;
- Một số thuốc như phenytoin hoặc một số thuốc tránh thai;
- Thiếu dinh dưỡng, đặc biệt thiếu vitamin C.
Trong thực tế khám tại Nha Khoa Sài Gòn, chúng tôi thường gặp nướu viêm tập trung ở ba vị trí: mặt trong răng cửa hàm dưới (nơi đóng vôi nhiều nhất), vùng răng khôn trong cùng (khó chải) và quanh mắc cài ở người đang niềng răng. Viêm lợi ở thai phụ cũng thường gặp do nội tiết khiến nướu nhạy cảm hơn với mảng bám.
Viêm nướu có nguy hiểm không
Bệnh không nguy hiểm tức thời và hồi phục được nếu điều trị sớm. Tuy nhiên, nếu kéo dài, viêm có thể tiến triển thành viêm nha chu, gây tụt nướu, tiêu xương, lung lay và mất răng; một số trường hợp có thể hình thành áp xe nướu.
MedlinePlus liệt kê các biến chứng có thể gặp khi bệnh không được xử lý, gồm tái phát, viêm nha chu, nhiễm trùng hoặc áp xe ở nướu, xương hàm, viêm miệng loét hoại tử và tụt nướu. Nướu viêm cũng thường đi kèm hôi miệng kéo dài, ảnh hưởng giao tiếp hằng ngày.
Bạn nên đi khám sớm khi có một trong các dấu hiệu sau:
- Nướu chảy máu khi chải răng kéo dài hơn một đến hai tuần dù đã vệ sinh kỹ;
- Nướu sưng đau, có mủ ở viền nướu hoặc khối sưng trên nướu;
- Nướu tụt, răng trông dài ra, răng lung lay hoặc thưa dần;
- Hơi thở hôi kéo dài, vị khó chịu trong miệng;
- Đã hơn 6 tháng chưa khám răng và lấy cao răng.
Khi nướu sưng kèm sốt, sưng lan ra má hoặc có mủ, tình trạng có thể không còn là viêm lợi đơn thuần mà là nhiễm trùng, cần được bác sĩ đánh giá ngay. Các dấu hiệu này được phân tích kỹ hơn trong bài sưng mộng răng.
Cách chữa viêm nướu tại nha khoa
Chữa viêm nướu tại nha khoa tập trung vào việc loại bỏ nguyên nhân: lấy sạch vôi răng và mảng bám, xử lý các yếu tố giữ mảng bám như miếng trám sần hay mão răng hở, kết hợp hướng dẫn vệ sinh cá nhân. Thuốc chỉ đóng vai trò hỗ trợ trong thời gian ngắn.
Tại Nha Khoa Sài Gòn, quy trình điều trị thường gồm các bước sau:
- Khám và chẩn đoán: bác sĩ quan sát nướu, đo túi nha chu để phân biệt viêm nướu với viêm nha chu, chụp phim khi cần để kiểm tra xương;
- Lấy cao răng và đánh bóng: cạo vôi răng trên và sát viền nướu, đánh bóng để mảng bám khó bám lại;
- Xử lý yếu tố tại chỗ: sửa hoặc thay miếng trám sần, mão răng hở; tư vấn hàn trám răng nếu có sâu răng giữ mảng bám;
- Hướng dẫn vệ sinh cá nhân: hướng dẫn cách chải viền nướu, dùng chỉ nha khoa hoặc bàn chải kẽ phù hợp với từng vị trí;
- Tái khám: đánh giá lại tình trạng nướu sau một đến hai tuần và hẹn lịch lấy cao răng định kỳ theo nguy cơ.
Lấy cao răng có thể gây ê buốt và chảy máu nướu nhẹ trong một đến hai ngày đầu, thường tự giảm khi nướu hết viêm. Nếu bác sĩ phát hiện túi nha chu sâu, tiêu xương, bạn sẽ được tư vấn chuyển sang điều trị bệnh lý nha chu với phương pháp làm sạch sâu dưới nướu.
Chi phí điều trị viêm nướu tham khảo
Với trường hợp viêm lợi đơn thuần, chi phí chủ yếu là lấy cao răng. Theo bảng giá dịch vụ của phòng khám, cạo vôi răng kèm đánh bóng có giá tham khảo từ 250.000 đến 350.000 đồng cho hai hàm. Nếu đã chuyển sang viêm nha chu cần nạo túi hoặc làm sạch sâu, chi phí được tính theo răng hoặc theo cụm và được bác sĩ thông báo cụ thể sau khi khám. Giá có thể thay đổi theo tình trạng và thời điểm.
Cách chữa viêm nướu tại nhà
Chăm sóc tại nhà quyết định bệnh có khỏi và có tái phát hay không, nhưng không thay thế được việc lấy cao răng. Vôi răng đã hình thành không thể tự loại bỏ bằng bàn chải, nước muối hay mẹo dân gian.
Song song với điều trị tại nha khoa, bạn nên duy trì các thói quen sau mỗi ngày:
- Chải răng đúng cách hai lần mỗi ngày: dùng bàn chải lông mềm, kem đánh răng có fluoride, nghiêng bàn chải khoảng 45 độ về phía viền nướu và chải nhẹ, kể cả vùng đang chảy máu;
- Làm sạch kẽ răng mỗi ngày: dùng chỉ nha khoa, bàn chải kẽ hoặc máy tăm nước, vì kẽ răng là nơi tình trạng viêm thường bắt đầu;
- Súc miệng nước muối ấm: có thể giúp dễ chịu, giảm sưng tạm thời; MedlinePlus cũng nhắc đến súc nước muối ấm hoặc nước súc miệng kháng khuẩn sau lấy cao răng;
- Bỏ thuốc lá, kiểm soát đường huyết nếu có tiểu đường;
- Ăn uống cân đối, hạn chế đồ ngọt, đồ uống có đường.
Chảy máu khi mới bắt đầu chải kỹ là phản ứng bình thường của nướu đang viêm. Đừng vì sợ chảy máu mà ngừng chải, vì làm vậy mảng bám càng tích tụ và vòng xoắn viêm càng kéo dài.
Thuốc nào dùng cho viêm nướu răng
Không có loại thuốc nào chữa khỏi bệnh nếu vôi răng vẫn còn. Thuốc chỉ hỗ trợ và cần dùng theo chỉ định của bác sĩ. Ba nhóm thường được nhắc đến gồm nước súc miệng kháng khuẩn, thuốc giảm đau không kê đơn và kháng sinh.
Bảng sau tóm tắt vai trò và lưu ý của từng nhóm:
| Nhóm thuốc | Vai trò | Lưu ý quan trọng |
| Nước súc miệng chlorhexidine | Hỗ trợ giảm mảng bám và viêm nướu trong thời gian ngắn | Chỉ dùng ngắn hạn theo chỉ định; dùng lâu dễ nhuộm màu răng, tăng đóng vôi |
| Thuốc giảm đau không kê đơn (paracetamol, ibuprofen) | Giảm đau, khó chịu tạm thời | Dùng đúng liều trên hướng dẫn hoặc theo dược sĩ; thận trọng khi có bệnh dạ dày, thận, đang mang thai |
| Kháng sinh | Chỉ dùng khi có nhiễm trùng cụ thể theo chỉ định bác sĩ | Không có tác dụng với vôi răng; tự ý dùng làm tăng nguy cơ kháng thuốc |
Về nước súc miệng chlorhexidine, tổng quan Cochrane năm 2017 được NIHR tóm tắt cho thấy loại nước súc miệng này giảm mảng bám rõ rệt và giảm viêm nướu ở mức nhỏ ở người viêm nướu nhẹ, nhưng làm tăng đáng kể nhuộm màu răng khi dùng nhiều tuần. Vì vậy, nước súc miệng chỉ là biện pháp bổ trợ ngắn hạn, không thay thế chải răng, làm sạch kẽ và lấy cao răng.
Viêm nướu bao lâu thì khỏi
Với trường hợp do mảng bám, tình trạng đau và chảy máu nướu thường giảm trong khoảng một đến hai tuần sau khi lấy cao răng, nếu người bệnh duy trì vệ sinh răng miệng tốt. Thời gian thực tế phụ thuộc mức độ viêm, lượng vôi và các yếu tố nguy cơ như hút thuốc, tiểu đường.
Mốc này được MedlinePlus nêu trong phần tiên lượng của bệnh. Từ kinh nghiệm tái khám tại phòng khám, những người hết chảy máu nhanh nhất thường là người làm sạch kẽ răng đều đặn mỗi ngày sau khi lấy cao; ngược lại, người chỉ lấy cao rồi quay lại thói quen cũ thường thấy nướu chảy máu trở lại sau vài tuần.
Nếu sau khoảng hai tuần điều trị và vệ sinh đúng cách mà nướu vẫn chảy máu, sưng đỏ, bạn nên tái khám để bác sĩ kiểm tra túi nha chu, các yếu tố tại chỗ hoặc bệnh toàn thân liên quan.
Viêm nướu nên ăn gì
Không có món ăn nào chữa được bệnh, nhưng chế độ ăn cân đối hỗ trợ nướu hồi phục. Nên ưu tiên rau xanh, trái cây giàu vitamin C, thực phẩm giàu đạm, uống đủ nước; hạn chế đồ ngọt, đồ uống có đường, đồ ăn dính và thuốc lá, rượu bia.
Thiếu vitamin C là một yếu tố được MedlinePlus nhắc đến trong các nguyên nhân gây sưng nướu, vì vậy rau củ, trái cây tươi nên có mặt hằng ngày. Khi nướu đang sưng đau, bạn có thể tạm chọn món mềm, nguội vừa, ít cay chua để bữa ăn dễ chịu hơn; gợi ý cụ thể có trong bài những món ăn mềm cho người đau răng. Sau mỗi bữa ăn, nên súc miệng bằng nước lọc và làm sạch kẽ răng để thức ăn không giắt lại quanh nướu.
Cách phòng ngừa viêm nướu tái phát
Phòng ngừa dựa trên ba trụ cột: làm sạch mảng bám mỗi ngày, lấy cao răng định kỳ theo lịch bác sĩ hẹn và kiểm soát các yếu tố nguy cơ như hút thuốc, tiểu đường. Duy trì được ba điều này, phần lớn người bệnh có thể hạn chế tình trạng viêm quay lại.
Những thói quen giúp nướu khỏe lâu dài gồm:
- Chải răng hai lần mỗi ngày bằng kem có fluoride, chú ý vùng viền nướu;
- Làm sạch kẽ răng ít nhất một lần mỗi ngày;
- Khám răng, lấy cao răng định kỳ; người dễ viêm lợi có thể cần lịch dày hơn;
- Thay bàn chải khi lông bị xòe, sửa các miếng trám, mão răng không khít;
- Phụ nữ mang thai nên khám nha khoa trong thai kỳ và thông báo tuổi thai cho bác sĩ.
Các thói quen này cũng là nền tảng vệ sinh răng miệng giúp phòng sâu răng và hôi miệng.
Kết luận
Viêm nướu là giai đoạn sớm của bệnh nha chu, với dấu hiệu điển hình là nướu sưng đỏ, mềm, chảy máu khi chải răng, thường không đau nên dễ bị bỏ qua. Nguyên nhân chính là mảng bám và vôi răng, vì vậy cách chữa viêm nướu hiệu quả là lấy cao răng tại nha khoa kết hợp vệ sinh đúng cách mỗi ngày; thuốc và nước súc miệng chỉ hỗ trợ ngắn hạn. Phát hiện và xử lý sớm giúp nướu hồi phục, tránh tiến triển thành viêm nha chu.
Nếu bạn thấy nướu chảy máu kéo dài, sưng đỏ hoặc đã lâu chưa lấy cao răng, hãy liên hệ Nha Khoa Sài Gòn qua hotline 090 971 1068 hoặc 0904 008 079 để được khám và tư vấn hướng điều trị phù hợp.
Kinh nghiệm: Hơn 25 năm trong lĩnh vực nha khoa thẩm mỹ và điều trị
Giấy phép hành nghề: 004521/BYT-CCHN
Điện thoại: 090 971 1068 | 0904 008 079
Cơ sở 1: 172 Nguyễn Tri Phương, Phường An Đông, TP.HCM
Cơ sở 2: 397 Nguyễn Kiệm, Phường Đức Nhuận, TP.HCM
Câu hỏi thường gặp về viêm nướu
Viêm nướu có tự khỏi không?
Viêm nướu nhẹ do mảng bám mới hình thành có thể giảm khi bạn chải răng và làm sạch kẽ kỹ hơn. Tuy nhiên, nếu đã có vôi răng, viêm nướu sẽ không tự khỏi vì vôi răng chỉ được loại bỏ bằng dụng cụ tại nha khoa.
Viêm nướu có lây không?
Viêm nướu không lây theo kiểu bệnh truyền nhiễm cấp tính. Vi khuẩn trong miệng có thể truyền qua nước bọt, nhưng việc có bị viêm nướu hay không phụ thuộc chủ yếu vào việc vệ sinh răng miệng và các yếu tố nguy cơ của mỗi người.
Bà bầu bị viêm nướu có sao không?
Thay đổi nội tiết khi mang thai làm nướu nhạy cảm hơn với mảng bám, nên viêm nướu thai kỳ khá thường gặp. Thai phụ vẫn nên khám và lấy cao răng khi cần, thông báo tuổi thai để bác sĩ lựa chọn thời điểm và cách xử lý phù hợp, không tự dùng thuốc.
Viêm nướu chảy máu có cần ngừng đánh răng không?
Không. Chảy máu là dấu hiệu nướu đang viêm do mảng bám. Ngừng chải răng khiến mảng bám tích tụ nhiều hơn. Bạn nên chải nhẹ nhàng bằng bàn chải lông mềm và đi khám để lấy cao răng.